नेपालगन्ज : बाँकेमा ‘मिटर ब्याज र ढुकुटी’को अवैध धन्दा मौलाउँदै गएको छ । छोटो समयमा धेरै कमाउने लोभले मिटर ब्याजमा लगानी गर्ने र ढुुकटी खेलाउँने धन्दा मौलाउँदा सामाजिक र आर्थिक अपराधको जोखिम बढाएको छ ।

गैरकानूनी मानिएको मिटर ब्याजमा गरिएको ठूलो लगानी असुल हुन नसकेपछि कतिपय लगानीकर्ताको भागाभाग भएको छ । मिटर ब्याजमा भएको लगानीका कारण केहीको घर र जग्गा नै सखाप भएको छ ।

मासिक चर्को ब्याज रकम रहेको यो प्रथाबाट लगानी उठ्न नसकेपछि कतिपय घर छोडेर सम्पर्कविहीन भएका छन् । मिटर ब्याजको धन्दाले आफन्तजन, साथीभाइ, परिवारमा विलाप निम्त्याएको छ ।

भएको घरजग्गा सखाप मात्र भएको छैन कतिको परिवार नै विखण्डनको अवस्था पुगेको छ । कारोबारमा ठगिएका र ठगी गर्ने दुवै पक्ष जनप्रतिनिधि, सामुदायिक प्रहरी र प्रहरीमा धाउने क्रम बढेको छ ।

मिटर ब्याजको कारोबारमा बाँकेमा तीन वटा समूहको संलग्नता देखिएको छ । पहिलो समूहले बढी ब्याजको लोभमा आफूसँग भएको पैसा दोस्रो समूहमा पर्ने मध्यस्थकर्ताको काम गर्नेलाई दिन्छन् । दोस्रो पक्षले पहिलो पक्षबाट लिएको भन्दा बढी ब्याजदरमा तेस्रो पक्षलाई ऋण दिन्छन् ।
मध्यस्थकर्ताको भूमिका खेल्ने व्यक्ति सीमित छन् ।

पहिलो पक्ष लगानी डुबेर र तेस्रो पक्ष बढी ब्याजदरको ऋण लिँदा ठगिएर पीडित भएका छन् । मासिक दुईदेखि पाँच प्रतिशत ब्याजदरमा सापटीका रूपमा पहिलो पक्षबाट ऋण लिने मध्यस्थकर्ताको भूमिका खेल्नेले तेस्रो व्यक्तिलाई ऋण दिँदा अग्रिम बीस प्रतिशत रकम कटौती गरिदिने र हरेक महिना पुरै साँवा रकमको दशदेखि २३ प्रतिशतसम्म ब्याज असुली गर्ने गरेका छन् ।

सामान्य मजदूरदेखि बजारका सम्पन्न व्यक्ति यस्तो कारोबारमा संलग्न छन् । विदेशबाट आएको विप्रेषण, ढुकुटी बुझेर, बैंकमा घरजग्गा धितो राखेर मिटर ब्याजमा लगाउने भेटिएको कोहलपुर नगरपालिकाका मेयर लुटबहादुर रावत बताउँछन् ।

यस्तो अवैध कारोबारको नेतृत्व गर्ने र ठगिनेमा पुरूषभन्दा बढी महिला छन् । वैदेशिक रोजगारीमा जाने, जुवातास खेल्ने, जडीबुटी व्यापारी र घरजग्गा कारोबारी व्यापारीले मिटर ब्याजको ऋण लिने गरेको भेटिएको उनले बताए ।

बाँकेको कोहलपुरमा मिटर ब्याज र ढुकुटी खेलाउने समूहको सञ्जाल फैलिँदै गएको छ । गैरकानूनी रूपमा यसरी सञ्जाल नै फैलिएपछि यस क्षेत्रमा आपराधिक घटनाले पनि प्रसय पाईरहेका छन् । यसको रोकथामका लागि कोहलपुर प्रहरी र स्थानीय तह समेत उदासिन रहेका छन् ।
मिटर व्याज र ढुकुटी खेलेर एकै पटक धेरै पैसा आउने लोभका कारण धेरै टाट पल्टिएका छन । अपराध पनि फस्टाएको छ । रातारात मालामाल हुने सपना देखाउँदै कोहलपुरमा मिटर ब्याजको अवैध धन्दा झन झन सांगठनिक रूपमा फस्टाउँदै गएको हो ।

मिटर ब्याज र ढुकुटीले कतिपयको पैसा मात्रै स्वाहा भएको छैन, ईज्जत र प्रतिष्ठा पनि धमिल्याइदिएको छ । मिटर ब्याजका कारोवारीलाई राजनीतिक दलका नेताहरूले नै संरक्षण गरेका छन् । यसले पनि यस्तो अवैध धन्दा फस्टाएको हो । मिटर ब्याजलाई रोक्न नेताहरूले कारोवारीलाई जोगाउने खेल बन्द गर्नुपर्ने कोहलपुरका नागरिक अगुवा पूर्ण अधिकारी बताउँछन् । मिटर ब्याजकै अवैध धन्दाका कारण जिल्ला अदालतमा मात्रै चेक अनादरका मुद्धा बढ्दै गएका छन् ।

‘चेक अनादरको मुद्धा बढ्नुले मिटर ब्याज र ढुकुटीको अवैध धन्दा मौलाएको स्पष्ट हुन्छ,’ कानून व्यवसायी भन्छन्, ‘अदालतले कानुनी रुपमै मिटर ब्याज भन्न सक्दैन तर, चेक अनादर बढ्नुले बजारमा मिटर ब्याज र ढुकुटी जस्ता अवैध धन्दा मौलाएको पुष्टि हुन्छ ।’

मिटर व्याज र ढुकुटीमा उच्च र बौद्धिक वर्गको संलग्नता देखिएको छ । कोहलपुरमा सम्पन्न र सौखिन महिलाहरू बढी मात्रामा मिटर व्याज र ढुकुटीको चक्करमा फसेका छन् । ‘मिटर ब्याजको धन्दामा रहेकाहरुले, बाउन्सर राखेका छन,’ स्रोतले भन्यो, ‘चर्को ब्याजमा रकम लिनेले दिन्न भनेपछि, धम्क्याउदै असुली गर्ने परिपाटी नै बनिसकेको छ, यसले अपराध झन् बढाएको छ ।’

ईलाका प्रहरी कार्यालय कोहलपुले मिटर ब्याजका विषयमा कुनै गुनासो समेत नआएको बताउँदै आएको छ । ‘आपसी लेनदेन भएका कारण प्रहरी प्रशासनले केही पनि गर्न नसक्ने कोहलपुरका प्रहरी प्रमुख डिएसपी हेमबहादुर शाही बताउँछन् । तर, स्थानीयले भने प्रहरी र स्थानीय प्रशासनको मौनताका कारण बाँकेमा यस्तो गैरकानूनी धन्दा फैलिदै गएको बताएका छन् ।

कतिपय व्यक्तिहरू मिटर ब्याज र ढुकुटीकाका कारण केही रातारात करौडांैको सम्पत्ति जोड्न सक्षम भएका छन् । कतिपयको यसैका कारण घरबास समेत उठिबास भएको छ ।

सहमतिमा ऋण लिने/दिने गरेर समयमै फिर्ता नपाएपछि ठगी ग¥यो भनेर गुनासो बढ्न सक्ने देखिन्छ । गैरकानूनी मानिएको ‘मिटर ब्याज’ मा कारोबार गर्न गिरोह नै सक्रिय देखिएको छ । यो रोग कोहलपुरमा मात्रै नभई नेपालगन्ज र आसपासमा पनि उत्तिकै बढेको छ ।